Geschiedenis

Voorgeschiedenis van gebouw Koning Karel XII

In de zevende eeuw bestond Amsterdam nog niet. Er was alleen een moerassig veengebied bij de monding van twee riviertjes, de Amstel en de Boerenwetering. Uitsnede stadskaart Eeuwen later ontstond daar een stadje. Op de oeverwal tussen de beide riviertjes stond in de 12e eeuw enige bewoning op een rij kleine terpen die lagen in het tracé van de Nieuwendijk. Eind 13e eeuw werd een kasteel gebouwd op een strategische plek tussen de twee mondingen. Of dat het kasteel van Gijsbrecht van Aemstel is waar Vondel in de 17e eeuw over schreef, staat niet helemaal vast. Wel zijn de resten in de buurt teruggevonden.

Amsterdam kreeg in ongeveer 1300 stadsrechten en bouwde een "muur". Het inmiddels 25 jaar oude kasteel werd meteen weer afgebroken. Die eerste stadsmuur bestond uit een aarden wal met een palissade, gelegen aan (vanuit ons pand gezien) de overkant van de Nieuwezijds Voorburgwal (de nieuwe naam van de Boerenwetering). Wat nu de Spuistraat heet, werd Achterburgwal. Ook daar was water, verbonden met de Amstel via het Spui. Aan de stadskant van het water van de Voorburgwal werd in het begin van de vijftiende eeuw het Geertruidenklooster gesticht. het was een vrouwenklooster, ook "Maechdendael tot Sinte Gheertruden" genaamd.Kasteel van Aemstel De sames waren niet alleen Binnen de stad bevonden zich in de vijftiende eeuw 17 vrouwenkloosters. Het Geertruidenklooster was redelijk welvarend. De nonnen waren afkomstig uit belangrijke families en waren goed opgeleid.Pieta Afgezien van het religieuze leven hielden de bewoonsters zich bezig met het kopiëren van handschriften. Het Sint Geertruidenklooster werd voor 't eerst vermeld in 1432. Er was ruzie met de buren. Dat was het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, de voorloper van het huidige OLVG ziekenhuis. Er was een gemeenschappelijk steegje en het recht van overpad werd betwist. In 1983 is op de plek van het klooster een stuk van een "piëta" gevonden. Het beeld is zwaar beschadigd, een restant van de beeldenstorm in de 16e eeuw, die ook het einde van het klooster als religieus centrum betekende. Het beeld lag in een kist begraven op het kerkhof van het klooster. Bij de alteratie (1578) werd het katholicisme verboden. Dwars door het terrein van het klooster werd na de alteratie een straatje aangelegd. Aanvankelijk werd deze straat de Nieuwe Heerenstraat genoemd, later werd het de Nieuwe Nieuwstraat. Kapel van het klooster De kloostergebouwen bleven grotendeels bestaan. Zij kregen nieuwe bestemmingen. Het koor van het klooster De kapel werd bijvoorbeeld omgezet in een suikerbakkerij. Aan de overkant van de Nieuwe Nieuwstraat werd daarnaar het oude pad van de ruzie met het OLVG genoemd.
In 1940 werd het allerlaatste stukje klooster afgebroken, het koor van de kapel. Sindsdien resten alleen de twee steegjes als overblijfselen van het middeleeuwse patroon.

Geschiedenis van gebouw Koning Karel XII

De bouw van gebouw Koning Karel XII is begonnen in 1990.

In 1991 betrokken de eerste bewoners het gebouw.

In het gemeentearchief zijn diverse tekeningen en foto's te vinden van wat zich ooit op Gemeente Amsterdam, Sectie F, nummers 2449, 6298 en 6939 heeft bevonden.

Er zijn ook diverse voorstellen gevonden voor gebouw Koning Karel XII zèlf. De eerste voorstellen dateren uit 1988. Gebouw Koning Karel XII is ontworpen door Cees Dam en gebouwd door Hoogevest. Hoogevest is tijdens de bouw failliet gegaan. Misschien is dat ook wel de reden dat de uiteindelijke bouwtekeningen jarenlang spoorloos waren. Navraag bij de architect heeft tot onlangs pas resultaat gehad. De doorstart van Hoogevest maakte het mogelijk om het gebouw alsnog af te bouwen maar maakte ook dat het jaren duurde voordat de VvE accoord ging met de oplevering. Hoogevest is in februari 2009 overigens opnieuw failliet gegaan.

Uit de tekeningen die voorhanden zijn in het gemeentearchief blijkt dat de architect diverse wijzigingen heeft moeten doorvoeren. Vooral de zijde aan de St.Geertruidensteeg heeft diverse bewerkingen ondergaan. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat de tweede en derde verdieping een balkon zouden krijgen ter grootte van het terras van de eerste verdieping. Samen met de uitstulping van de vierde verdieping zou dan één vlak onstaan. De gemeente oordeelde echter dat de eerste, tweede en derde verdieping te donker zouden worden indien er een hoog pand aan de overkant van de St.Geertruidensteeg zou verrijzen. De architect heeft daarop een voorstel gedaan van mini-balkons van ongeveer één meter voor de tweede en derde verdieping, maar ook dat voorstel kon niet rekenen op de goedkeuring van de gemeente. Uiteindelijk hebben de tweede en derde verdieping daardoor nu franse balkons, net als de uitstulping van de vierde verdieping. De zijde aan de St.Geertruidensteeg heeft hierdoor een rare vorm heeft met alle onderhoudsproblemen van dien. Het is niet bekend waarom de architect niet heeft gekozen voor ruimere appartementen aan de eerste, tweede en derde verdieping, ten koste van het terras van de eerste verdieping. Wellicht dat dit te maken heeft met een mogelijke woonfunctie aan de overkant van de St.Geertruidensteeg en de toen geldende minimale afstand tussen nieuwbouw appartementen.

Ook aan de zijde van de Nieuwe Nieuwstraat zag het voorstel voor de appartementen op de vierde en vijfde verdieping er anders uit: in plaats de huidige schuine pui (waarbij de appartementen telkens ongeveer één meter minder diep worden) was elk appartement rechthoekig en versprong de pui dus telkens ongeveer één meter.

Wat erchter ontbreekt zijn de uiteindelijke bouwtekeningen.

De brochure van Gebouw Koning Karel XII is hier te vinden.

Plaatjes van Gebouw Koning Karel XII in aanbouw:

25/04/1990:
nn-19900426-1 nn-19900426-2
20/05/1990:
nn-19900520
26/05/1990:
nn-19900526
17/06/1990:
nn-19900617
30/06/1990:
nn-19900630-1 nn-19900630-2
22/07/1990:
nn-19900722-1 nn-19900722-2 nn-19900722-3
in één van de appartementen, vóór de afbouw:
nn-afvoer-cv

Koning Karel XII uithangbord

Al in vroeger tijden had een pand op de plek van gebouw Koning Karel XII dezelfde naam, getuige een verhaal uit een boek over uithangborden in Amsterdam:

KK XII 1 KK XII 2 KK XII 3
De Uithangteekens,
in verband met Geschiedenis en Volksleven beschouwd,
door
Mr. J. van Lennep en J. ter Gouw.
Geïllustreerd met ruim 300 Boekdruketsen van
F.W. Zürcher.
Eerste deel.
Amsterdam.
Gebroeders Kraay
1868.

KK XII 4
p 246:
Karel XII, Koning van Zweden, stond in 1748 geschilderd op 't uithang-
bord van een Amsterdamschen kleêrmaker, op den Nieuwe-zijds-voor-
burgwal bij de Nieuwstraat. De Koning was er op geschilderd, gelijk hij

p 247:
gewoonlijk op de afbeeldingen voorkomt, zonder hoed op 't hoofd. Daar-
over verkoos een Zweed zich te ergeren, en, roepende, dat hij zijn Koning
niet zonder hoed wilde zien, eischte hij dat de snijder zijn bord zou in-
halen. En hij verwekte zulk een oproer, dat er een kompagnie schutters
aanrukte, en er kogels bij te pas kwamen, en hij zelf, van drie kogels ge-
troffen, er 't leven bij liet.1)

1) KOK, Amst. Jaarb. III D, bl. 287.

Omgeving van gebouw Koning Karel XII

Een aantal pagina's met informatie over het pand en/of de buurt: